adwokat Zbigniew Tetkowski
kancelaria adwokat warszawa rozwody umowy budowlane

Interpretacje

Prawo do zasiłku dla bezrobotnych

               

Zjawisko bezrobocia i sposoby jego przeciwdziałania

W literaturze przedmiotu bezrobocie zaliczane jest do kwestii społecznych. Ma to duże znaczenie dla doniosłości tego zjawiska, gdyż kwestie społeczne w odróżnieniu od problemów społecznych cechują się większym stopniem dolegliwości społecznej, dotykają dużą grupę ludności oraz wpływają na wiele dziedzin życia społecznego, takich jak: przestępczość, patologie, ubóstwo etc. Co więcej zgodnie z definicją prof. J. Supińskiej, kwestie społeczne nie mogą zostać rozwiązane samodzielnie przez jednostki, których one dotyczą. Niezbędne do tego jest aktywność państwa i reszty społeczeństwa. Z tych względów zwalczanie bezrobocia i łagodzenie jego skutków leżą w kompetencjach państwa. Dlatego też, została uchwalona ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.[1] Reguluje ona działalność instytucji rynku pracy, takich jak: publiczne służby zatrudnienia, Ochotnicze Hufce Pracy, agencje zatrudnienia, instytucje szkoleniowe,  instytucje dialogu społecznego, instytucje partnerstwa lokalnego. Ponadto określa ona instrumenty przeciwdziałania bezrobocia i łagodzenia ich skutków, które możemy podzielić na aktywne i pasywne. Do pierwszej z nich możemy zaliczyć: szkolenia, staże, roboty publiczne, prace interwencyjne, jednorazowe środki na rozpoczęcie działalności gospodarczej, doposażenie stanowiska pracy itd. Natomiast do pasywnych form zaliczamy zasiłek dla bezrobotnych.

Zasiłek dla bezrobotnych jest okresowym świadczeniem pieniężnym wypłacanym po spełnieniu warunków określonych w ustawie z 2004 r. o  promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Świadczenie to ma łagodzić negatywne skutki bezrobocia, jakimi niewątpliwie są brak środków utrzymania i pogorszenie warunków życia.

Definicja bezrobotnego

Ustawa o p. z. r. p. z 2004 r. ogranicza prawo do pobierania zasiłku wyłącznie dla osób bezrobotnych, rozumianych zgodnie z definicją określoną w ustawie z 2004 r. Zgodnie z nią za bezrobotnego uważa się obywatela polskiego lub cudzoziemca, który:

a)    nie jest zatrudniony i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Ustawa bardzo szeroko odnosi się do pojęcia „zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej”. Pojęcia te nie są ograniczone do świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę, umowy agencyjnej czy umów cywilnoprawnych. Zatem zatrudnieniem lub pracą zarobkową można nazwać każde świadczenie pracy niezależnie od podstawy prawnej.[2] Bez znaczenia jest tym samym długość wykonywania pracy zarobkowej lub innej pracy. Nawet jednodniowe wykonywanie pracy na podstawie umowy o dzieło, skutkuje ex lege utratą statusu bezrobotnego.

Warto zaznaczyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zaliczył do pracy zarobkowej 20-minutowego referatu, (będącego nagrodą za zwycięstwo w konkursie), za który bezrobotny otrzymał wynagrodzenie w wysokości 300 zł.[3]

b)   jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. (W przypadku osoby niepełnosprawnej wymagana jest zdolność i gotowość do podjęcia pracy w połowie wymiaru czasu pracy). Oznacza to, iż obowiązkiem osoby bezrobotnej jest pozostawanie w gotowości do podjęcia zatrudnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie "gotowość do podjęcia zatrudnienia" oznacza sytuację, gdy osoba ma zamiar, chęć i możliwość wykonywania pracy i jednocześnie nie występują żadne przeszkody po stronie tej osoby, aby świadczyć pracę.[4] Dotyczy to również przeszkód zdrowotnych leżących po stronie bezrobotnego. Zatem sytuacja w której osoba pozostaje na zwolnieniu lekarskim powinna zostać zakwalifikowana jako brak gotowości do podjęcia pracy. Natomiast w przypadku pozostawania niezdolnym do pracy nieprzerwalnie przez 90 dni omawiana ustawa w art. 33 ust 4 pkt. 9 expressis verbis przewiduje sankcję w postaci pozbawienia statusu osoby bezrobotnej.[5] Warto zaznaczyć, iż okresy niezdolności do pracy są sumowane gdy przerwa między nimi jest krótsza niż 30 dni.

Brak gotowości występuje również w sytuacji, gdy podmiot pełni funkcje w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet gdy nie pobiera wynagrodzenia z tego tytułu.[6]

Pełna gotowość do podjęcia pracy powinna być odnoszona do czasu pracy panującym w danym zawodzie. Wiele wolnych zawodów nie wymaga przebywania w zakładzie pracy od 8 do 16. Przykładem są zawody prawnicze, względem których zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy „istnienie potrzeby określonego ukształtowania stosunku pracy, w tym co do czasu pracy, nie może być utożsamiane z brakiem <<pełnej gotowości do podjęcia zatrudnienia>>”. Na tej podstawie Sąd orzekł, iż osoba odbywająca pozaetatową aplikację radcowską, spełnia warunki gotowości do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.[7] Ponadto świadczenie pracy w formie wolontariatu, lub praktyki absolwenckiej również nie stanowi przeszkodę w uzyskaniu statusu bezrobotnego.[8]

c)    nie kształci się w szkole, z wyjątkiem szkoły dla dorosłych, szkoły wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, lub osoby przystępującej do egzaminu eksternistycznego

d)   jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy. Urząd pracy do którego należy złożyć wniosek musi być właściwy dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego. Orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zmodyfikowało tę przesłankę wskazując, że właściwym miejscowo urzędem pracy jest urząd na terenie którego działania bezrobotny aktualnie przebywa. Wynika to z faktu, iż zameldowanie jest jedynie rejestracją miejsca pobytu, natomiast ustawodawca nie wiąże ustalenia w zakresie właściwości urzędu pracy z bezwzględnym obowiązkiem zameldowania osoby bezrobotnej.[9] Z tego względu przerwa w dopełnieniu obowiązku meldunkowego nie jest wystarczającą podstawą do pozbawiania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku.[10]

e)    poszukuje zatrudnienie. Jest to norma ogólna, z której wynikają inne normy szczególne takie jak obowiązek zgłaszania się bezrobotnego w Urzędzie Pracy, obowiązek przyjęcia odpowiedniej pracy. Punkt ten zostanie rozwinięty w dalszej części.

f)    jest w przedziale wieku 18 - 60/65 lat (kobieta/mężczyzna). Tak określony przedział wiekowy nie oznacza, iż osoby poniżej 18, lub powyżej 60/65 r. ż. są pozbawione wsparcia na rynku pracy. Warto przytoczyć instytucję Ochotniczych Hufców Pracy, która przeciwdziała wykluczeniu społecznego (więc także wykluczeniu z rynku pracy) osób do 25 r. ż. Ponadto instytucje Klubów Pracy, kształcenia ustawicznego – Uniwersytet III wieku, programy rządowe itd. pomagają również osobom w wieku 50+. Przedział wiekowy 18-60/65 lat jest przedziałem umownym, z tym że górna jego granica równa jest powszechnemu wieku emerytalnemu i należy oczekiwać, iż w niedługim czasie ulegnie podwyższeniu.

g)   nie nabył prawa do emerytury lub renty w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę (tj. 750 zł brutto) albo nie pobiera nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. W przypadku renty rodzinnej, sam fakt nabycia prawa powoduje niemożność uzyskania statusu bezrobotnego. Bez znaczenia w tym przypadku jest fakt czy podmiot pobiera to świadczenie, czy nie.[11]

h)   nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej przekraczającej 2 ha lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym przekraczającym 2 ha przeliczeniowe. W przypadku współwłasności nieruchomości, udział bezrobotnego w części współwłasności nieruchomości nie może być większy niż 2 ha przeliczeniowe. Jedynie taka interpretacja zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oddaje sens tego przepisu.[12]

i)     nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej, chyba że dochód ten, nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2 ha (4556 zł brutto) lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jako współmałżonek lub domownik w takim gospodarstwie,

j)     nie złożyła wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej albo złożyła wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, ale nie upłynął jeszcze termin daty rozpoczęcia działalności określony w tym wniosku. Norma ta została wprowadzona nowelizacją z 2010 r.[13] Na jej podstawie przedsiębiorca, który złożył wpis do ewidencji działalności gospodarczej, może posiadać status bezrobotnego jeżeli: zawiesił działalność gospodarczą, lub nie upłynął jeszcze termin daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisany przez przedsiębiorcę na formularzu zgłoszeniowym do ewidencji działalności gospodarczej. Przepis ten jest korzystniejszy dla przedsiębiorców, gdyż rozwiewa on wątpliwości interpretacyjne tej normy prawnej w stanie przed nowelizacją z 2010 r. Wcześniej sam wpis stanowił domniemanie prawne, że przedsiębiorca faktycznie prowadzi działalność gospodarczą. Domniemanie to było wzruszalne wykazaniem, iż od samego początku do dnia wypisania nie podjęło się faktycznej działalności[14] lub wykazanie, że po wpisie do ewidencji działalności gospodarczej strona nie mogła faktycznie prowadzić tej działalności, ze względu na konieczność uzyskania licencji.[15]

Mając powyższe na uwadze, bardzo ważne jest dla przedsiębiorcy, aby we wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej trafnie oszacował termin faktycznego rozpoczęcia działalności gospodarczej. Oznacza to, iż przedsiębiorca powinien dokładnie przeanalizować ilość czasu potrzebnego na m.in.: uzyskanie licencji, dostosowanie lokalu, rekrutację pracowników itd. Od tej daty zależą liczony jest 7-dniowy termin na złożenie formularza NIP-1, a także od daty określonej we wniosku zaczyna się obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne;

k)   nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności. Wyjątkiem jest kara pozbawienia wolności odbywana poza zakładem karnym na podstawie systemu dozoru elektronicznego.

l)     nie uzyskuje miesięcznie przychodu większego niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę (750 zł brutto). Wyjątkiem jest przychód osiągany z odsetek lub innych przychodów zgromadzonych na rachunkach bankowych. Zakaz osiągania miesięcznych przychodów powyżej 750 zł dotyczy wyłącznie przychodów nieosiąganych z pracy zarobkowej,[16] gdyż ta expressis verbis wyklucza możliwość posiadania statusu bezrobotnego.[17]

m) nie pobiera świadczenia szkoleniowego, zasiłku stałego, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Norma ta dotyczy tylko i wyłącznie pobierania powyższych świadczeń, zatem sam fakt wystąpienia z wnioskiem o przyznanie takiego świadczenia nie pozbawia podmiotu statusu bezrobotnego. Dzieje się tak dopiero w momencie pobrania takiego świadczenia.

n)   nie podlega, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Wyjątkiem jest pozostawanie w ubezpieczeniu społecznym rolników.

Ustawa z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wprowadza również pojęcie osób poszukujących pracy. Są to osoby, które jak sama nazwa wskazuje zgłaszają się do urzędu pracy wyłącznie po to aby poszukiwać pracy. Zatem główna różnica między osobą bezrobotną a poszukującą pracy jest taka, że ta druga może być aktualnie zatrudniona, lecz zamierza korzystać z usług PUP po to aby np. zmienić pracę. Naturalną konsekwencją tego jest niemożność pobierania zasiłku dla bezrobotnych dla osób poszukujących pracy, z tych względów w mojej pracy pominę tę grupę.

Obowiązki bezrobotnego

Ustawa z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w art. 33 expressis verbis wymienia obowiązki bezrobotnego. Podstawowym z nich jest obowiązek zgłaszania się do Urzędu Pracy, w celu przyjęcia odpowiedniej pracy, potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy, lub w innym celu określonym przez urząd na podstawie przepisów ustawy. Ratio legis tego przepisu jest zapobieganie nadużyciom prawa do zasiłku, czyli sytuacji w której osoba unika pracy, lub nie jest zdolna do pracy ze względu na swój stan zdrowia. Starosta (lub prezydent miasta na prawach powiatu)[18] ma obowiązek orzec o utracie statusu bezrobotnego w przypadku gdy odmówił on bez uzasadnionej przyczyny podjęcia odpowiedniej pracy, lub innej formie pomocy. Również w przypadku odmowy poddaniu się badaniom lekarskim lub psychologicznym, mającym na celu ustalenie zdolności do pracy starosta zobligowany jest do podjęcia powyższych działań. Zawieszenie lub utrata statusu bezrobotnego trwa 120, 180, lub 270 dni w zależności od odpowiednio pierwszej, drugiej, bądź trzeciej i kolejnej odmowy.

Takie same okresy zawieszenia występują w przypadku:

  • niestawienia się w wyznaczonym terminie i nie powiadomienia w ciągu 7 dni o uzasadnionej przyczynie. Norma ta wskazuje 7-dniowy termin na powiadomienie, co nie musi być równoznaczne z uzasadnieniem. Powiadomienie urzędu nie musi również odbywać się w sposób osobisty. Może ono być dokonane np. telefonicznie przez inną, bliską osobę.[19] Jako uzasadnione przyczyny mogą zostać zakwalifikowane wyłącznie sytuacje natury obiektywnej, niezależne od woli bezrobotnego. Typowym przykładem okoliczności uzasadniających niestawiennictwo w PUP jest choroba bezrobotnego[20], pożar, powódź, przerwy w transporcie osobowym i komunikacji publicznej.[21]
  • niepodjęcia lub przerwania z własnej winy szkolenia, stażu, prac społecznie użytecznych, lub innej formy pomocy. Bezrobotny, nie może odmówić szkolenia w sytuacji, gdy jego zdaniem, jest ono nieodpowiedniego rodzaju, lub niezgodne z jego aspiracjami.[22]

W innych przypadkach starosta zobligowany jest do pozbawienia statusu bezrobotnego na czas nieoznaczony, gdy:

  • nie spełnia już warunków wymaganych do otrzymania statusu bezrobotnego,[23]
  • otrzymał pożyczkę lub jednorazowe środki z instytucji publicznej na prowadzenie działalności gospodarczej, rolniczej lub wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej. Utrata następuje dnia następnego po otrzymaniu w. w. środków,
  • złożył wniosek o pozbawienie statusu bezrobotnego,
  • jest niezdolny do pracy z powodu choroby lub pobytu w zakładzie lecznictwa odwykowego. Okres niezdolności do pracy musi być nieprzerwalny i trwać 90 dni. Poszczególne okresy niezdolności sumują się gdy przerwy między nimi wynoszą mniej niż 30 dni kalendarzowych,
  • nie złożył zaświadczenia do PUP o niezdolności do pracy w skutek choroby,
  • przerwał w sposób zawiniony program przygotowania zawodowego, nie przystąpił do egzaminu kwalifikacyjnego, czeladniczego lub sprawdzającego.

Utrata statusu bezrobotnego, może nastąpić, wyłącznie w sytuacji w której bezrobotny został pouczony w jakich okolicznościach powinien powiadomić urząd pracy o zmianie swojej sytuacji prawnej.[24]

Jedynym sposobem osoby, która utraciła status bezrobotnego terminowo, na przywrócenie poprzedniego statusu jest ponowna rejestracja w PUP. Podmiotami chronionymi przed pozbawieniem statusu bezrobotnego są kobiety w ciąży, założyciel spółdzielni socjalnej w związku z przyznaniem środków na założenie spółdzielni socjalnej, do dnia następnego po dniu otrzymania tych środków.

Bardzo ważnym obowiązkiem osoby bezrobotnej jest konieczność przesyłania informacji do PUP o uzyskanych przychodach w terminie 7 dni od ich uzyskania.

 Podsumowując bezrobotny ma szereg obowiązków. Musi on informować PUP o: zmianie miejsca zamieszkania, podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, rozpoczęcia prowadzenia działalności pozarolniczej oraz o zaistnieniu innych przesłanek uniemożliwiających posiadanie statusu bezrobotnego lub prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W przeciwnym razie podmiotowi grozi grzywna. W przypadku podjęcia pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej, bez zakomunikowania go urzędowi, nakładana jest grzywna w wysokości co najmniej 500 zł.

Prawo do Zasiłku dla bezrobotnych

Na wstępie tego podrozdziału warto przytoczyć tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie[25], zgodnie z którą zasiłek dla bezrobotnych jest ostatecznym środkiem pomocy, gdy nie jest możliwe zastosowanie, tzw. aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu oraz gdy nie ma dla bezrobotnego propozycji odpowiedniego zatrudnienia. Między innymi dlatego obecnie jedynie ok. 14% ogółu bezrobotnych posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych.

Prawo do zasiłku dla bezrobotnych przysługuje, za każdy dzień kalendarzowy następujący po 7 dniach od dnia zarejestrowania w PUP. Warunkiem przyznania tego prawa jest spełnienie łącznie następujących warunków:

  1. posiadanie statusu bezrobotnego,
  2. brak odpowiedniej pracy, stażu, przygotowania zawodowego, szkolenia, prac interwencyjnych lub robót publicznych.

Bardzo ważna jest definicja odpowiedniej pracy. Zgodnie z ustawą z 2004 r. jest to zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, (podlegające ubezpieczeniom społecznym), która:

  • może być wykonywana przez bezrobotnego ze względu na odpowiednie kwalifikację, lub ze względu na doświadczenie zawodowe, lub po szkoleniu albo przygotowaniu zawodowym,
  • może być wykonywana przez bezrobotnego ze względu na stan zdrowia,
  • wymaga od bezrobotnego nie więcej niż 3 godzinnego dojazdu do pracy i z pracy środkami komunikacji publicznej
  • zapewnia bezrobotnemu miesięczne wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. (Nie musi być to zatrudnienie na pełen etat. Ważne jest aby wynagrodzenie odpowiadała minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w przeliczeniu na dany etat)
  1. w ciągu ostatnich 18 miesięcy był przez 12 miesięcy:
  •  zatrudniony i osiągał wynagrodzenie w kwocie co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę, od którego istnieje obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy,
  • był zatrudniony na podstawie umowy o pracę nakładczą i osiągał z tego tytułu dochód w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę,
  • świadczył usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub pokrewnej
  • prowadził działalność pozarolniczą, wykonywał pracę w okresie tymczasowego aresztowania, odbywania kary pozbawienia wolności, w rolniczej spółdzielni oraz opłacał składki od wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę
  • opłacał składkę na Fundusz Pracy w związku z zatrudnieniem za granicą u pracodawcy zagranicznego w wysokości 9,75 % przeciętnego wynagrodzenia za każdy miesiąc zatrudnienia,
  • był zatrudniony za granicą przez okres co najmniej 365 dni, w okresie 18 miesięcy przed zarejestrowaniem się w powiatowym urzędzie pracy, i przybył do Rzeczypospolitej Polskiej jako repatriant,
  • był zatrudniony, pełnił służbę lub wykonywał inną pracę zarobkową i osiągał wynagrodzenie lub dochód, od którego istnieje obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż do okresów uprawniających do zasiłku dla bezrobotnych należy zaliczyć każdy okres, za który została odprowadzona składka na ubezpieczenie społeczne i na Fundusz Pracy w wysokości co najmniej 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę.[26] Norma ta mówi o konieczności odprowadzania składek, a więc okresowych świadczeniach przekazywanych do wskazanych instytucji publicznych. Niedopuszczalne jest zatem jednorazowa wpłata równowartości nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne lub Fundusz Pracy.[27]

Do rocznego okresu zatrudnienia zalicza się okresy w „służbach mundurowych”, urlopu wychowawczego,  pobierania rent i innych świadczeń socjalnych, jeżeli podstawę wymiaru stanowiła kwota wynosząca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę. Ustawa z 2004 r. reguluje również szczegółowe regulacje dla osób zwolnionych z odbywania kary pozbawienia wolności oraz żołnierzy zwolnionych ze służby.

Wysokość zasiłku jest różna w zależności od długości jego pobierania oraz od stażu uprawniającego do zasiłku. Wyróżnić możemy dwie podstawowe wysokości zasiłku. Pierwsza z nich wypłacana jest w ciągu 3 pierwszych miesięcy pobierania zasiłku i wynosi 717 zł brutto. Druga, wypłacana w przypadku kolejnych miesięcy wynosi 563 zł brutto. Jeżeli staż uprawniający do zasiłku, (a więc np. zatrudnienie) wynosił przynajmniej 20 lat, bezrobotnemu przysługuje 120% powyższej kwoty, a więc odpowiednio 860,4 zł i 675,6 zł. W sytuacji gdy staż uprawniający do zasiłku jest krótszy niż 5 lat bezrobotnemu przysługuje 80% podstawowego wymiaru zasiłku, czyli odpowiednio 573,6 zł i 450,4 zł . Wysokość zasiłku dobrze obrazuje poniższa tabela:

Wysokość zasiłku dla bezrobotnych w złotych

 

pierwsze 3 miesiące

4 i następny miesiąc

x>5 lat stażu

573,6

450,4

5>20 lat stażu

717

563

x>20 lat stażu

860,4

675,6

            Zasiłek dla bezrobotnych jest świadczeniem, które ma na celu łagodzenie jego skutków. Jednakże nie jest on przyznawany bezterminowo, gdyż nie może on demotywować do znalezienia pracy, byłoby to sprzeczne z założeniem ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia. Z tych względów zasiłek jest przyznawany na 6 lub 12 miesięcy. Krótszy, a więc 6 miesięczny okres pobierania zasiłku jest przyznawany, gdy stopa bezrobocia w powiecie zamieszkania bezrobotnego na dzień 30 czerwca roku poprzedzającego nabycie prawa do zasiłku nie przekracza 150% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju. W przypadku gdy: poziom bezrobocia przekracza powyższy wskaźnik, lub bezrobotny ukończył 50 rok życia oraz posiada 20 letni okres uprawniający do zasiłku, lub bezrobotny ma na utrzymaniu przynajmniej 1 dziecko w wieku do 15 lat, a małżonek jest bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu jego okresu.

            Zmiana miejsca zamieszkania bezrobotnego nie ma wpływu na długość pobieranego zasiłku. Jednakże bezrobotny musi pamiętać o obowiązku informowania PUP w ciągu 14 dni o zmianie miejsca zamieszkania. Bezrobotny powinien również zgłosić PUP fakt pobytu zagranicą oraz brak gotowości do podjęcia zatrudnienia trwającego do 10 dni. Wówczas zachowuje on status bezrobotnego, jednakże bez prawa do zasiłku za ten okres. Całkowity okres 10 dniowy liczony jest w ciągu roku kalendarzowego.

            Należy również pamiętać, iż prawo do zasiłku nie przysługuje w sytuacji gdy:

  • bezrobotny odmówił lub nie podjął środków wskazanych przez urząd pracy. Prawo do zasiłku przysługuje po 120, 180 lub 270 dniach od daty odmowy.
  • w ciągu 6 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy rozwiązał stosunek pracy za wypowiedzeniem albo za porozumieniem, chyba że nastąpiło ono z powodu:
    •  upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy,
    • zmiany miejsca zamieszkania.

Prawo do zasiłku w tym przypadku przysługuje po 90 dniach od daty rejestracji w PUP.

Dopuszczalne jest także rozwiązanie przez pracownika stosunku pracy bez wypowiedzenia ze względu na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków przez pracodawcę. Za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków wobec pracownika należy uważać takie działanie z winy umyślnej lub wskutek rażącego niedbalstwa, stwarzające realne zagrożenie istotnych interesów pracownika lub powodujące uszczerbek w tej sferze.[28] Jako przykład można podać nie wypłacanie w terminie całego należnego wynagrodzenia za pracę przez pracodawcę.[29]

  • w ciągu 6 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy spowodował ze swojej winy rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Prawo do zasiłku przysługuje po 180 dniach od dnia rejestracji w PUP.
  • otrzymał niektóre świadczenia, takie jak: jednorazowy ekwiwalent pieniężny za urlop górniczy, jednorazowej odprawy socjalnej, odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia itd. Prawo do zasiłku przysługuje po okresie pobierania powyższego świadczenia.
  • odbywa praktykę absolwencką i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie przekraczające połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę;
  • zarejestrował się jako bezrobotny w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. Prawo do zasiłku przysługuje po 90 dniach od daty rejestracji w PUP

Analizując przepisy dotyczące prawa do zasiłku dla bezrobotnych należy mieć na uwadze fakt, iż jest to ostateczna forma pomocy, która jedynie łagodzi skutki bezrobocia. Nie oznacza to jednak, iż bezrobotny ma się obawiać wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa do zasiłku. Wręcz przeciwnie urzędy pracy starając się oszczędzać, bardzo często interpretują przepisy dotyczące statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku na niekorzyść osoby bezrobotnej. Z tych względów niezbędna jest świadomość prawa do zasiłku wśród osób bezrobotnych



[1] ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U.2008.69.415 z późn. zm.)

[2] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2008 r., (sygn. akt I OSK 1123/07)

[3] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 kwietnia 2009 r., (sygn. akt II SA/Go 127/09)

[4] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2010 r., (sygn. akt I OSK 1008/10)

[5] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2012 r., (sygn. akt I OSK 1231/11)

[6] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2008 r., (sygn. akt IV SA/Gl 907/07)

[7] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r. (II SA/Bd 360/09)

[8] K. Jaśkowski (red.), Prawo Pracy, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2011 r., s. 889.

[9] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2005 r., (sygn. akt II SA/Wa 2502/04)

[10] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2007 r., (sygn. akt II SA/Sz 210/07)

[11] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 października 2009 r.,( sygn. akt IV SA/Gl 197/09)

[12] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006 r. (I OSK 692/06)

[13] Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2010.257.1725)

[14] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 sierpnia 2008 r., (sygn. akt IV SA/Gl 153/08)

[15] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 listopada 2010 r., (sygn. akt III SA/Łd 524/10)

[16] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2008 r., (sygn. akt I OSK 1123/07)

[17] Patrz punkt „a)” powyższego opracowania

[18] K. Jaśkowski (red.), Prawo Pracy, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2011 r., s. 889.

[19] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 listopada 2010 r., (sygn. akt II SA/Rz 747/10)

[20] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2010 r., (sygn. akt I OSK 942/10)

[21] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2010 r., (sygn. akt II SA/Sz 469/10)

[22] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2010 r., (sygn. akt IV SA/Gl 503/10)

[23] Patrz definicja bezrobotnego.

[24] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2012 r., (sygn. akt I OSK 1483/11)

[25] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2006 r., (sygn. akt II SA/Wa 463/06)

[26] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2012 r., (sygn. akt I OSK 875/11)

[27] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2006 r., ( sygn. akt II SA/Wa 1057/06)

[28] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r. (sygn. akt I PK 83/10)

[29] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2008 r., (sygn. akt III UK 57/08)

 

Opracował: Konrad Kijewski

porady prawne